Nuôi dưỡng mầm cây (phần 1)

Khi cuộc sống có quá nhiều áp lực với những bộn bề vây quanh, người ta bắt đầu tìm đến những trò giải trí đem lại niềm vui nhẹ nhàng và gần gũi với thiên nhiên như câu cá, làm vườn, đạp xe trên những con đường xanh mát... Nhà ở ven sông, nhưng mình không có thói quen câu cá. Bù lại, mình thích làm vườn.

Dĩ nhiên, nếu quá bận rộn và muốn làm một phát ăn ngay, bạn có thể ra tiệm mua chậu hoa đã nở tưng bừng về chưng cho đẹp nhà. Nhưng có lẽ, thú vui của người làm vườn, từ việc chọn hạt, ươm mầm, bón phân tỉa cành, hàng ngày theo dõi cây con lớn dần lên rồi ra nụ, trổ hoa... là một thứ giá trị tinh thần không dễ gì mua được. Trồng một cái cây từ khi gieo hạt đến lúc thu hoạch giúp chúng ta tĩnh tâm hơn, kiên nhẫn hơn, yêu đời hơn, biết quan tâm và chăm sóc người khác, bởi vì cây cũng giống như con người, biết đón nhận sự quan tâm của chúng ta và đền đáp lại bằng hoa trái, bằng niềm vui đem lại mỗi ngày.

Nuôi dưỡng mầm cây - có thể nói vừa khó vừa không khó. Thực sự không khó khăn gì để cây nảy mầm và vươn lên hàng ngày nếu chúng ta dành cho nó sự quan tâm đúng mức và cả đúng phương pháp nữa. Còn một khi đã không có tình yêu cây cỏ, thì có lẽ lý thuyết nào cũng khó giúp cho cây trưởng thành, đơm hoa kết trái.

1. Chọn hạt giống

Đây là khâu đầu tiên, đòi hỏi bạn phải có một chút lý trí và am hiểu nhiều về điều kiện trồng trọt ở nhà bạn. Cùng ở Việt Nam, nhưng khí hậu mỗi miền mỗi khác; cùng một thành phố, nhưng nhà bạn hướng Tây, nhà tôi hướng Đông; cùng nơi sống và cùng hướng nhà, nhưng nhà bạn có mảnh vườn rộng đầy gió, nhà tôi chỉ có cái ban công bé teo để trồng trong chậu... thì đã làm nên sự khác biệt lớn khi chọn hạt rồi.

Điều tiếp theo cũng rất quan trọng là chất lượng hạt. Một số loài cây thuộc loại dễ trồng thì nhìn chung hạt cứ tuốt trên cây xuống là okie. Nhưng nhiều loại khó trồng hơn thì nên chọn hạt giống của các nhà cung cấp uy tín, có nghiên cứu cẩn thận về việc khai thác và bảo quản. Mình ví dụ: hạt dã yên thảo mình mua ở SG chưa bao giờ lên cây, đến nỗi mình đã từng viết trong một entry rằng DYT không trồng được ở SG, chỉ mua hoa về chưng. Nhưng cũng hạt DYT mình mua ở Mỹ thì lên cây 100%, ra hoa sau 1,5 tháng.

Nhìn chung, hầu hết các loại hoa, rau, cây ăn quả đều thích nắng sáng. Có nắng thì hoa mới nhiều và thắm sắc. Một số loại ưa khí hậu mát mẻ nhưng vẫn phải có nắng. Vì vậy khi mua hạt, bạn cần cân nhắc xem nơi trồng cây của nhà mình có nắng và nhiều ánh sáng không. Ví dụ:

- Cà chua: thích ánh sáng mạnh và nước nhiều. Nếu nhà bạn không có sân, ban công không đủ sáng, trồng cây trong góc khuất bị các bức tường che chắn... thì đừng trông mong gì cà chua sẽ lớn và ra quả nghen. Hầu hết các loại cây rau quả khác cũng thích nắng sáng như dưa leo, khổ qua, bầu bí mướp, chanh dây...

- Hoa dây leo: nhìn chung đều dễ trồng, dễ nảy mầm và nhanh ra hoa. Nếu bạn mới tập tành trồng hoa thì các loại dây leo là một thử nghiệm tốt vì xác suất thành công rất cao. Những loại hoa như morning glory, tóc tiên dây, lan tiêu, huỳnh anh huỳnh đệ, tigôn... đều là những loại dễ lên cây, nhanh lớn, ra hoa nhiều, chỉ cần bạn trồng nơi có nắng sáng và thỉnh thoảng tưới nước, vì vậy ai mà làm cho tụi nó chết được thì thiệt là "tài năng" đó nha.

- Thanh tú, Mexican Petunia, catchfly, cosmos vàng... là những loại cây "đẹp người đẹp nết". Chúng cũng dễ trồng như hoa dây leo và ra hoa triền miên miễn là bạn trồng nơi nhiều nắng. Bạn chẳng cần bón phân gì nhiều, cứ 1-2 ngày tưới nước là okie. Thậm chí đi xa mấy tuần về mấy ẻm hơi heo héo, cho uống miếng nước lại tươi xanh.

- Cosmos lá nhuyễn (đỏ hồng trắng), dã yên thảo, đậu thơm... là những loại hoa nhan sắc kiều diễm nhưng khá "yểu điệu thục nữ". Các em này cần có nắng để da dẻ thêm hồng nhưng lại thích mát để không bị héo úa, đặc biệt làn da các em thuộc loại nhạy cảm nên tránh xa các thể loại côn trùng nhé. Chăm các em phải chịu khó nâng niu một chút. Bù lại, khi các em ra hoa thì bạn sẽ nhận được niềm vui bất tận.

- Tử la lan, thu hải đường, tiểu quỳnh, nhiều loại hoa lan... là các loại hoa ưa mát. Bạn chỉ cần cho tắm chút nắng mai rồi để cây nơi khô ráo, mát mẻ thì cây mới bền.

- Nếu muốn trồng trong nhà, bạn chọn các loại cây lá xanh hoặc vài loại gia vị, dương xỉ... Tuy những cây này chịu bóng song thỉnh thoảng cho ra ngoài phơi sáng chút thì cây sẽ tươi tốt  hơn.

Nói chung, chủng loại cây thì nhiều, mỗi loài một đặc tính, mình cũng chỉ là dân làm vườn amateur nên không thể nào biết hết được. Vì thế, khi bạn yêu thích một loại cây nào đó, thì con đường nhanh nhất để tìm hiểu thông tin là hỏi bác Google. :D

2. Chọn thời điểm gieo hạt

Mùa thu gieo hạt
Chờ mầm cây lên
Lá vươn xanh mát
Long lanh sương mềm

Nhìn chung có thể gieo hạt quanh năm, nhưng nếu chọn một thời điểm lý tưởng nhất cho hầu hết cỏ cây thì đó là mùa thu. Thiên nhiên vốn đã mặc định mùa thu quả chín, hạt rơi xuống đất, ủ mầm qua mùa đông, sang xuân thì đâm chồi nảy lộc, cuối xuân ra hoa và sang hè kết trái. Bây giờ, trừ các khu rừng nguyên sinh, cây cối ít nảy mầm tự nhiên mà đều có sự can thiệp của con người. Có sự tác động của khoa học kỹ thuật, tỷ lệ nảy mầm cao hơn, ít bị các "hiểm họa" từ thiên nhiên như gió cuốn hay côn trùng ăn mất hạt.

Hạt cần nhiệt độ ổn định và ấm áp để nảy mầm. Đất đầu xuân thường lạnh, nhưng đất mùa thu lại ấm do vừa trải qua một mùa hè, khí trời lại mát mẻ để mầm cây vừa nhú lên dễ thích nghi. Nếu bạn không đảm bảo được vấn đề khí hậu, tốt nhất nên có biện pháp xử lý hạt hoặc gieo trong các thỏi đất dinh dưỡng vốn đã được nghiên cứu kĩ về nhiệt độ, độ ẩm, dưỡng chất... cần thiết cho hạt nảy mầm.

3. Gieo hạt

Nếu bạn lười, thì cách gieo hạt đơn giản nhất là quăng xuống đất, hoặc cắm hạt xuống đất. Tuy nhiên, gieo kiểu này thì tùy cây và điều kiện sống ở nhà bạn mà tỉ lệ nảy mầm có cao hay không. Có loại rất dễ nảy mầm nhưng bị gió thổi bay hạt, côn trùng tha mất... thì cũng như không.

Vì hạt giống không dễ gì có được nên chúng ta cần cẩn thận hơn một chút. Mình thường gieo hạt trong các khay chia lỗ. Hạt lớn và hạt trung thì mỗi lỗ 1 hạt (cà chua, morning glory, cosmos, tóc tiên dây...), hạt li ti thì mỗi lỗ 2-3 hạt (dã yên thảo, cúc...). Với các loại hạt dễ trồng thì mình chỉ gieo trong đất sạch dinh dưỡng mua ở tiệm cây và đặt khay nơi có nắng mai, không bị mưa tạt vào hoặc gió quá mạnh:

Với hạt khó hơn hoặc quý hiếm thì mình gieo trong các thỏi đất chuyên dụng đặt trong cái lồng ươm mini như thế này:

Trồng kiểu này thì cây khó tính mấy cũng lên. Do chất trồng tốt nên hạt dễ nảy mầm và cây con nhanh khỏe, lại có nắp lồng che chắn nên hạt và cây không bị hư hao hay côn trùng phá hoại. Lúc cần lấy khí trời chỉ việc mở cửa sổ phía trên. Mình đã thử nghiệm thì lên 100% với mọi loại hạt đã trồng, mỗi tội mắc tiền.

Một số kỹ thuật để hạt nhanh nảy mầm, nhất là các loại hạt khó trồng:

- Ngâm nước ấm: Ngâm theo tỉ lệ 2 sôi 3 lạnh qua đêm. Tuy nhiên cần lưu ý là không phải hạt nào cũng ngâm. Mấy hạt nhỏ li ti như dã yên thảo thì không ngâm, hoặc mấy loại hạt basil mà ngâm là nó nở ra cho bạn... pha sinh tố. :D

- Rạch vỏ: Với các loại hạt to và cứng thì nước khó thâm nhập vào bên trong nên cần trợ giúp bằng cách rạch vỏ. Trước hết là ngâm hạt giống trong nước ấm khoảng 1 ngày cho mềm, sau đó xử lý các hạt chìm. Hạt nào nổi thì thử ngâm thêm xem có chìm không, nhưng đa phần đó là các hạt "tịt", có gieo cũng chả lên.

- Ủ lạnh: Những vùng ôn đới do điều kiện tự nhiên có một mùa đông lạnh giá nên hạt khi rơi xuống đất vào mùa thu đều được trải qua giai đoạn ủ lạnh dưới đất sâu trong mùa đông. Ở xứ mình, nhất là phương Nam không có mùa đông, thì với các loại hạt "đỏng đảnh", nên thực hiện thêm khâu ủ lạnh. Cách làm rất đơn giản: đặt hạt trong khăn giấy ẩm rồi cho vào túi zip và đặt ngăn mát tủ lạnh. Mình thì thấy xã hay ủ trong khăn sữa em bé có thấm nước, cất trong hộp nhựa để tủ lạnh. Do xã mình hay trồng mấy loại cây kiểu như ô liu... nên ảnh cẩn thận lắm, còn mình chỉ trồng hoa, rau thông thường nên toàn gieo trực tiếp không hà.

4. Bảo quản hạt giống

Hạt giống có thể để cả năm trời mới gieo trồng vẫn okie miễn là bạn bảo quản tốt. Hãy giữ hạt giống nơi khô ráo và thoáng mát, lý tưởng hơn là đặt vào ngăn mát tủ lạnh (nên gói kín để tránh sáng và tránh ẩm).

Còn bây giờ khoe mấy cái mầm cây iu iu nè:

Em morning glory này sinh đôi, gieo 1 hạt mà lên 2 cây :)

Em cà chua chocolate

Thành quả:

Nuôi dưỡng tính tự lập

Không phải là sính ngoại, nhưng một trong những quan điểm giáo dục của người phương Tây mà mình rất thích là nuôi dưỡng tính tự lập cho con từ khi còn bé. Với sự tự lập làm nền tảng, đứa bé (mà sau này là người lớn) có thể phát triển thêm các phẩm chất và kỹ năng cần thiết khác để sinh tồn, thành công và mưu cầu hạnh phúc: sự tự chủ, tự tin, khả năng thích nghi với hoàn cảnh và giải quyết vấn đề, tinh thần trách nhiệm, ý thức chăm sóc bản thân và yêu thương người khác, có cái nhìn tích cực đối với cuộc sống...

Trong bài viết này, mình chia sẻ một số quan điểm và kinh nghiệm riêng trong việc nuôi dưỡng tính tự lập cho con. Tại sao lại nuôi dưỡng? Bởi vì các bé khi sinh ra hầu như đã có bản năng tự lập rồi, điều quan trọng là người lớn phải biết khơi nguồn cảm hứng, khuyến khích và hướng dẫn để các bé phát triển thêm mà thôi.

1. Khuyến khích bé tự thực hiện

Trẻ con có thích tự lập không? Mình xin khẳng định là có. Một đứa trẻ bình thường, từ khi biết nhận thức cũng có luôn mong muốn được tự lập, tự khẳng định mình. Bé sẽ bộc lộ rõ điều đó qua từng giai đoạn phát triển: muốn tự giành lấy đồ chơi, tự xúc ăn, tự đi một mình không ai dắt, tự mặc quần áo, tự làm những công việc của người lớn... Vì vậy, hãy cho phép bé tự thực hiện những công việc vừa sức, trao cho bé quyền được tự lựa chọn, tự quyết định trong phạm vi nhất định và chấp nhận các sai sót của bé.

Khi Anh Thi sinh ra đời, mình đã xem bé là một chủ thể độc lập. Bé được yêu thương và chăm sóc, nhưng bé cũng cần có môi trường để tự chăm sóc bản thân và tận hưởng từ điều đó. Với Kitty sau này cũng vậy. Con tự ăn, tự ngủ, tự lấy quần áo khi đến giờ tắm, tự đánh răng sau bữa ăn, tự xếp đồ chơi vào hộp... Tất cả những điều đó làm cho con cảm thấy vui vẻ, hào hứng và tin tưởng vào quyết định của mình. Thực tế thì, bé có thể làm rơi vãi và bôi bẩn rất nhiều khi tự ăn, bé có thể đánh răng không được sạch lắm và ngực áo thì ướt sũng, bé mặc quần áo và đi dép ngược, đồ chơi bé xếp trộn món này lẫn với món kia, quét nhà thì bụi tung mù mịt, và cũng có thể làm cây con chết non sau 3 ngày tưới nước quá nhiều...

Phản ứng của người lớn trước những sai sót này ảnh hưởng rất nhiều đến mong muốn tự lập của bé. Thay vì mắng bé vụng về và cấm bé không được tự ý làm những gì mình chưa thạo (mà bé thạo sao được nếu trước đó không được phép vụng về?), an ủi bé và làm thay cho bé (bé bị tước mất cơ hội thực hiện trong những lần sau), hoặc vẫn cho bé thực hiện nhưng chỉ chê bai mà không hướng dẫn cụ thể (khiến bé cảm thấy bế tắc và tự ti), thì hãy động viên bé, hướng dẫn cho bé cách làm và khuyến khích bé thử lại. Bé không phải là vĩ nhân, mà ngay cả vĩ nhân như Thomas Edison cũng chế ra cả ngàn cái bóng đèn không sáng trước khi tạo ra được cái bóng sáng, thì cớ gì lại không thể chấp nhận sai sót của bé và hướng dẫn để bé làm đúng cách? Tất nhiên, điều này đòi hỏi mẹ phải hết sức kiên nhẫn và tin tưởng bé. Tâm lý chung của nhiều người là thấy sốt ruột khi phải chờ đợi sự tiến bộ của bé, nên giành lấy - thôi để mẹ làm cho xong. Mẹ làm thì bao giờ cũng nhanh, cũng sạch, cũng gọn, chỉ có điều là nếu mẹ cứ làm thay cho bé thì bé sẽ dần mất đi bản năng tự lập, chủ động, sẽ không có cơ hội rèn luyện kĩ năng và tai hại hơn là hình thành một thói quen dựa dẫm vào người khác.

2. Ngợi khen đúng lúc và góp ý thay vì chỉ trích

Nếu bé làm tốt, hoặc hơi tốt (so với khả năng của bé chứ không phải so với khả năng của mẹ), đừng tiếc lời ngợi khen bé. Mong muốn được công nhận là một mong muốn chính đáng và luôn tiềm ẩn trong mỗi con người từ trẻ đến già. Lời khen sẽ giúp bé hiểu rằng bé đã làm đúng, bé có cảm giác được tôn trọng, bé sẽ hào hứng phát huy tiếp trong những lần sau.

Nhưng khi bé làm không tốt, hoặc quá tệ thì sao? Đừng cứng nhắc tới mức luôn tuôn ra lời khen ngợi bé bất kể thành quả ra sao. Điều đó khiến bé bị lẫn lộn, không phân biệt được nên làm thế nào thì tốt. Cũng không nên chỉ trích và chê bai bé, khiến bé cảm thấy thất vọng và áp lực.Trước hết: hãy khen ngợi sự cố gắng của bé, sau đó giải thích cho bé hiểu rằng cần làm như thế này mới đúng, hoặc làm thế này thì hiệu quả sẽ cao hơn, có thể làm mẫu cho bé và bảo bé làm lại. Cũng nên nhớ rằng không phải cứ hướng dẫn là bé sẽ giỏi ngay. Có thể bé vẫn làm sai cả chục lần sau đó, nhưng chắc chắn đến lúc nào đó bé sẽ biết khắc phục.

3. Biến công việc thành niềm vui

Một đứa trẻ khi lần đầu tiên làm việc gì đó bao giờ cũng háo hức, nhưng khi dần quen, bé sẽ cảm thấy nhàm chán. Bản năng khám phá không thôi thúc bé nữa. Bé cảm thấy đó là công việc, chứ không phải là trò vui. VD: bé đòi bạn cho xếp quần áo và rất thích làm điều đó, nhưng một thời gian sau, khi bạn giao cho bé nhiệm vụ tự xếp quần áo của mình thì bé tỏ ra lười biếng. Bé trở nên chán ghét cái nghĩa vụ mà bé phải làm đó. Bé muốn khám phá các công việc khác và bắt đầu có thói quen làm nửa vời. Vậy phải làm sao?

Thời nhỏ mình đọc "Chuyện phiêu lưu của Tom Sawyer" có một đoạn như thế này mà mình rất thích: cậu bé Tom bị phạt phải quét vôi hàng rào, khi xách chổi và thùng vôi ra, nhìn cái hàng rào dài dằng dặc cậu ta rất chán ngán. Nhưng sợ lũ bạn chê cười, lòng kiêu hãnh của một đứa trẻ thôi thúc cậu nghĩ ra một sáng kiến. Tom không xem đó là một công việc, thậm chí là hình phạt nữa, mà đó là một sứ mệnh lớn lao không phải đứa trẻ nào cũng có cơ hội thực hiện. Oai thế chứ! Quét vôi cả một cái hàng rào chứ ít à, mình phải tài năng như thế nào thì dì mới giao cho cái việc quan trọng như thế chứ. Bọn trẻ hàng xóm nhìn Tom làm việc một cách say sưa và nghệ sĩ mà chết thèm, thế là nào bi, nào táo, đồ chơi các kiểu, chúng đem tất ra cống nạp cho Tom để mỗi đứa được lia chổi vài nhát. Chưa đầy nửa buổi, với sự tham gia của bọn trẻ, Tom hoàn tất công việc với một chiến tích rực rỡ khiến dì của Tom hết sức kinh ngạc và phải thưởng ngay cho một quả táo ngon. Tom nhìn công việc dưới một thứ ánh sáng mới mẻ và triết lý rằng: "lao động là làm bất kỳ một việc gì mà mình bắt buộc phải làm, còn chơi là làm bất kỳ một việc gì mình không bắt buộc phải làm", cho nên mới có chuyện nhà giàu thích đánh xe ngựa chở khách đi chơi, nhưng nếu ai trả tiền cho họ thì họ khước từ vì cho đó là lao động. :D

Khi con còn nhỏ, hãy tạo điều kiện để bé xem công việc như một trò chơi. Mẹ con mình cùng chơi xếp quần áo nào, mẹ xếp của mẹ và con xếp của con nhé. Nào cùng thi xem ai xếp đẹp hơn. Đôi khi bạn phải tạo điều kiện cho bé thắng vài lần. Nhưng tất nhiên, không phải lần nào bé cũng thắng. Bé sẽ nhạy cảm mà phát hiện sự giả dối nào ở đây hoặc nảy sinh tính tự mãn. Bé cũng cần có cảm giác thất bại, tuy nhiên, thay vì để bé khóc, nằm vạ hay có cảm giác tự ti, bất lực, hãy giải thích cho bé hiểu cuộc sống không phải lúc nào cũng suôn sẻ, cũng có những lúc chúng ta làm không tốt thì phải cố gắng để lần sau làm tốt hơn. Hãy xây dựng cái nhìn tích cực về sự tự lập trong bé:

- Con giỏi thật đấy. Bằng này tuổi đã tự đánh răng rất sạch rồi, mẹ chả phải đánh lại nữa. Con có thấy tự mình làm thì thích hơn là mẹ làm không? Chỉ có con là hiểu rõ mình nhất thôi mà.

- Hôm nay mẹ bận quá, mẹ tưởng là mẹ không thể làm xong việc của mẹ nữa, thế mà cuối cùng mẹ vẫn xong. Con biết vì sao không? Vì con đã tự quét nhà, lau nhà, phơi quần áo... nên mẹ tập trung được cho việc khác. Mẹ thật là hạnh phúc vì có con.

- Con này, hôm nay mình chơi trò nhà khách sạn nhé. Mẹ sẽ là một bà khách khó tính còn con là chủ khách sạn. Con tự xem phải dọn dẹp thế nào để vừa lòng khách nào. Oái, cái "sảnh" này sao mà bề bộn thế này, tôi có nên thuê phòng không nhỉ?

...

4. Xây dựng ý thức trách nhiệm

Khi bé lớn hơn, bé nên hiểu rằng: có những việc dù mình không thích, mình cũng nên làm - đó là trách nhiệm. Điều quan trọng là mình phải biết tạo niềm vui cho công việc đó để không thấy nặng nề.

Một trong những điều mình ấn tượng về xã mình những ngày đầu quen nhau là sự tự lập của anh ấy. Sinh ra trong một gia đình thuần nông, 10 tuổi chàng đã phải xa nhà đi học ở trường năng khiếu, phải ở trọ, tự lo cho bản thân, lớn lên được đi học nước ngoài cũng phải tự thân vận động, về nước tự lập nghiệp, mọi chuyện sinh hoạt chàng tự xoay xở hết. Lấy nhau rồi, mình cũng không phải băn khoăn khi đi đâu phải để con lại cho chồng chăm, và mình luôn yên tâm khi có xã ở bên cạnh. Xã thường nói với mình: một người phải biết tự chăm sóc cho bản thân thì mới có thể chăm lo cho người khác.

Mình cũng nghĩ như thế, cho nên mình tránh né các thể loại đàn ông chẳng biết động tay động chân vào việc gì, cái gì cũng "mẹ làm cho anh, để anh về nhà hỏi mẹ"..., hehe.

Tự phục vụ bản thân là trách nhiệm đầu tiên của bé, mà đó cũng là cơ hội để bé tận hưởng thành quả nữa. Bé phải tự ăn thì mới thấy ngon, tự đi thì mới thấy vui, tự mặc lấy quần áo thì mới thấy đẹp (dù chưa chắc mẹ đã thấy đẹp). Bé tự dọn đồ chơi thì sẽ ít vứt bừa bãi hơn, vì bé hiểu rằng chính bé chứ không ai khác phải thu dọn chiến trường mà mình bày ra. Từ chuyện lo cho bản thân, bé sẽ có thêm ý thức giúp đỡ và chia sẻ với người khác. Bé đỡ bạn dậy khi bị ngã, giúp bạn rửa vết trầy xước: làm như mình đây này (bé cảm thấy tự hào và vui sướng vì chia sẻ được với người khác).

Ngoài ra, hãy làm gương cho con. Ba mẹ chính là một tấm gương lớn đối với con cái. Đừng trông mong bé sẽ tự lập khi mà chính ba mẹ cũng lười biếng và dựa dẫm vào người khác (tất nhiên trừ một số trường hợp cá biệt).

5. Con đã lớn rồi

Đa phần người Á Đông thường nghĩ rằng con vẫn còn nhỏ lắm, và họ có xu hướng bảo bọc cho con, cả đến khi con đã trưởng thành vẫn nhìn chúng như một đứa trẻ. Thậm chí, họ lao lực cả đời để dành dụm tài sản cho con. Dân Âu Mỹ thì khác. Con đã lớn rồi, con có thể làm được điều đó. Hãy tự đứng trên đôi chân của chính mình. Nếu họ làm ra tiền, họ chỉ để dành cho con một phần với quan điểm "cho cần câu chứ không cho cá", ngoài ra họ còn phải tận hưởng cuộc sống, phải đi du lịch đây đó... - tất nhiên không phải vì họ ích kỷ và không thương con.

Một đứa trẻ bị ngã, nếu không quá nặng, nó có khóc không? Thường là không khóc ngay. Trẻ con rất nhạy cảm, khi bị ngã, trước tiên bé bất ngờ, hơi hoảng hốt nhìn quanh, nếu bắt gặp người lớn đổ xô tới xuýt xoa, bé sẽ khóc. Bé khóc không phải vì đau hay vì sợ hãi, mà chỉ để chứng tỏ mình là trung tâm đấy thôi. Nếu người lớn đánh cái sàn nhà, cái bàn, cái ghế... vì đã làm bé đau, thì bé lại càng làm mình làm mẩy, sẽ khóc to hơn, sẽ nỗ lực nặn ra thật nhiều nước mắt để mua lấy sự thương xót của người khác.

Đừng biến bé thành một đứa trẻ vị kỷ và bạc nhược như vậy. Thông điệp mà người lớn cần gửi đến bé là: hãy tự đứng lên đi con.

Rất nhiều người mẹ cảm thấy không yên lòng khi để con tự lo cho mình. Họ thấy con chưa đủ lớn để tự mình làm những điều đó. Họ quên rằng bằng tuổi con bây giờ, họ đã phải làm nhiều điều hơn thế (bởi vì hoàn cảnh ngày xưa nó thế). Hơn nữa họ cho rằng, cuộc sống bây giờ có điều kiện hơn thì phải cho con sung sướng tí.

Tất nhiên là ai cũng muốn con mình có một cuộc sống tốt rồi, nhưng theo quan điểm của mình, để con tự lập cũng là một cách tạo dựng cuộc sống tốt cho con. Mình không sử dụng người giúp việc tất nhiên không phải vì không đủ tiền, mà vì mình thấy chưa thực sự cần thiết ở thời điểm này, với quy mô gia đình như vậy. Quan trọng hơn, mình cần sự riêng tư trong cuộc sống, và cần môi trường để nuôi dưỡng sự tự lập của con cái cũng như tinh thần sẻ chia của các thành viên trong gia đình.

Trong khi rất nhiều "cậu ấm, cô chiêu" của các gia đình giàu có suốt ngày chỉ lo ăn chơi tiêu tùng, thì không ít người con của các tỷ phú tự đi làm thêm để kiếm tiền vào những kỳ nghỉ hè, tự lăn lộn ngoài đời học hỏi kinh nghiệm trước khi tiếp quản cơ nghiệp của cha mẹ. Vậy điều gì tạo ra sự khác biệt đó nếu không phải là môi trường và phương pháp giáo dục? Thương con không có nghĩa là bảo bọc quá mức khiến đứa bé mãi mãi không thể "lớn" nổi.

Con đã lớn rồi, nên con cần tự chăm sóc bản thân. Con chỉ cần ba mẹ giúp đỡ ở một mức độ nào đó, chứ không cần làm thay nữa. Con có bé bỏng gì nữa đâu.

Con đã lớn rồi, nên ba mẹ tôn trọng con và cho con được tự quyết định. Nhưng con cũng đừng làm gì phải hổ thẹn với lương tâm, vì con đã lớn và ý thức được đúng sai mà.

Con đã lớn rồi, con cần biết đem yêu thương và hiểu biết của mình chia sẻ cho người khác. Khác biệt giữa yêu quý bản thân và lòng vị kỷ là biết trân trọng người khác từ sự trân trọng chính mình.

Con đã lớn rồi, nên con hãy chứng tỏ sự tự lập và tự chủ của mình. Mỗi người chỉ có một cuộc đời để sống, nên phải sống sao cho không phải nuối tiếc.

Sữa chua men sống Probiotics

Cũng từng tham khảo nhiều tài liệu về dinh dưỡng, mình biết rằng việc chọn men tốt là yếu tố quan trọng nhất khi làm sữa chua để bảo vệ hệ tiêu hóa và tăng cường miễn dịch ngoài việc bổ sung dinh dưỡng. Chính vì vâỵ, mình không chuộng lắm thứ sữa chua lấy men từ một hộp yaourt ngoài siêu thị, cho dù thành phẩm có thể ngon nhưng thực chất nó chưa đủ đảm bảo được lượng men vi sinh vật có lợi cho sức khỏe.

Sau một thời gian tìm hiểu thì mình quyết định chọn men sữa chua có tăng cường lợi khuẩn Probiotics (gồm L. Casei, B. Longum, L. Bulgaricus, S. Thermophilus, L. Acidophilus) để làm yaourt tại nhà cho cả gia đình, song song với nấm Kefir. Men này vừa tốt cho hệ tiêu hóa vừa tăng cường hệ miễn dịch, khi làm yaourt thì thơm ngon sánh đặc nên con mình rất thích, đặc biệt thành phần có vi khuẩn sống Bulgaricus mà đồng chí chồng suốt ngày tuyên truyền là "xịn nhất thế giới" sau nhiều năm lăn lộn ở trời Âu. Kitty mỗi lần ăn yaourt này là chén sạch veo hũ 160ml, sau đó còn liếm mép. Vì vừa rồi cũng nhiều bạn gửi mình mua men này nên hôm nay mình demo cách làm sữa chua cực kỳ đơn giản mà vẫn cho thành phẩm thơm ngon, sánh đặc lại đảm bảo đủ lợi khuẩn sống cần thiết nhé.

Chuẩn bị:

• 1 lít sữa tươi (mình dùng sữa Devondale của Úc). Với các bé dưới 1 tuổi các bạn có thể dùng sữa công thức, tuy nhiên thành phẩm sẽ không ngon như sữa tươi. Ngoài ra bạn cũng có thể làm sữa chua từ sữa mẹ.
• 1/3 hộp sữa đặc có đường (có thể điều chỉnh độ ngọt, chẳng hạn dùng ít hơn hay nhiều hơn tùy theo khẩu vị của bạn)
• 1 gói men sữa chua Probiotics (men này SX tại Canada, mình mua ở Mỹ, 1 hộp gồm 6 gói nhưng chỉ cần dùng 1 gói thôi - các gói còn lại giữ nguyên tình trạng bao bì niêm phong và có thể bảo quản đến 2 năm ở nơi khô mát). Lưu ý: công thức chuẩn là 1 gói men dùng cho 1 lít sữa.
• Máy làm sữa chua (bạn hoàn toàn có thể làm theo cách thông thường, không cần dùng máy)
• 1 nhiệt kế thực phẩm (nếu đã quen tay thì cũng không cần dùng)
• Hũ đựng yaourt: mình thì dùng tả pí lù hết, lúc xài hũ thủy tinh đựng thức ăn dặm của con, lúc xài bộ ly đi theo máy, lúc dùng bộ chén ăn vặt của Kitty...

Thực hiện:

• Rót khoảng 100ml sữa tươi ra ly, phần còn lại cho vào ca thủy tinh (tiện thể khoe cái ca lường Pyrex Made in the USA, hehe), trộn với lượng sữa đặc có đường đã định, cho vào lò vi sóng trong 2 phút, dùng nhiệt kế đo thành phẩm khoảng 30-40 độ là được.
• Đổ men sữa chua vào phần sữa nguội đã rót, trộn đều, rồi cho vào phần sữa đã làm ấm.
• Rót hỗn hợp sữa ra ly/hũ đựng.
• Bật máy, hẹn giờ trong 12 tiếng. Theo hướng dẫn là ủ 12-15 tiếng hoặc cho đến khi đông hẳn, nên nhà mình thì ủ 12 tiếng nhưng cũng có thể bạn khác ủ lâu hơn đó nha. Lượng vi khuẩn sống của men khá phong phú nên thời gian ủ có khác biệt với mấy thứ men lấy từ yaourt có sẵn trên thị trường.

Chơi bời nhảy nhót gì đó trong 12 tiếng thì tùy (thường làm buổi tối ủ qua đêm để sáng có yaourt là tiện nhất), hết giờ ủ thì được thành phẩm vô cùng mịn màng.

Sau đó cho vào ngăn mát tủ lạnh để ngưng quá trình lên men.

Khác với sữa chua Kefir khá chua và loãng (vì con nấm Kefir không sống được trong môi trường ngọt), thì sữa chua Probiotics cho ra thành phẩm mịn màng và sánh đặc mà không cần dùng đến whipping cream, nên các bé thích hơn (mình làm sữa chua Probiotics chưa bao giờ gặp trường hợp thành phẩm bị nhớt, xốp, đông đá... cả, lúc nào cũng mịn như thạch ấy). Cách làm thật đơn giản mà cả gia đình, đặc biệt là các thiên thần nhỏ, có được sản phẩm sữa chua vừa ngon, vừa hợp vệ sinh, không có chất bảo quản lại tốt cho sức khỏe.

Về vấn đề bảo quản:  Đây là sữa chua men sống không có chất bảo quản, vì thế sau khi làm xong tốt nhất nên được sử dụng trong một tuần, luôn bảo quản ở ngăn mát và đảm bảo tủ lạnh sạch. Mỗi mẻ sữa chua như vậy có thể bớt ra một ly/hũ để nhân giống cho lần sau.

Sữa chua rau quả

Bên cạnh sản phẩm sữa chua men sống Probiotics "thuần khiết", chúng ta có thể thực hiện những món sữa chua có biến tấu với hương vị trái cây, rau củ..., vừa tạo cảm giác lạ, vừa tăng chất bổ dưỡng và chất xơ cho các bé. Dưới đây là sản phẩm sữa chua rau quả mà mình làm cho bé:

Nguyên liệu của mình là bột rau củ quả dinh dưỡng sấy khô, loại dành riêng cho bé. Có rất nhiều loại bột trái cây có thể làm yaourt nhưng mình chọn bột Nurturme (có 6 vị: đậu, táo, chuối, khoai lang, bí và cà rốt) dù nó hơi mắc vì muốn có một thành phẩm tốt cho con. Cách thực hiện rất đơn giản:

• Đổ bột trái cây sấy khô vào hũ
• Rót sữa đã làm ấm và hòa men vào hũ, khuấy đều (lưu ý: để riêng 1 hũ yaourt trắng không trộn gì cả để làm men cho lần sau)
• Bắt đầu quá trình ủ như thông thường

Vì bột rau quả thường không tan hẳn, nên để đảm bảo thành phẩm không bị lắng bột ở đáy, sau khi ủ 5-6 tiếng thì mở nắp khuấy nhẹ cho đều và tiếp tục ủ đến khi hoàn tất quá trình lên men.

Một vài kiểu khác:

• Dùng nước tạo hương thực phẩm để tạo mùi hương hấp dẫn cho yaourt
• Trộn bột cái cây sấy khi ăn thay vì làm sẵn
• Xay trái cây tươi trộn với yaourt khi ăn
• Trái cây thập cẩm cắt hạt lựu trộn với yaourt: món ăn hấp dẫn dành cho bé lớn.

Làm sữa chua không khó. Sữa chua men sống Probiotics của mình luôn được con khen là "ngon nhất trong những món yaourt con từng ăn" - quả là sự động viên lớn lao cho người mẹ vốn không giỏi nội trợ, hehe. Tuy nhiên, thông điệp mình muốn nhắn gửi với mọi người không phải là cái sự ngon, mà là cái sự tốt. Nếu chỉ cần ngon, thì Yogurmet cũng có loại men cho ra thành phẩm ngon và mịn chẳng kém mà giá chỉ bằng 1/2; nhưng thành phần lợi khuẩn thì nghèo nàn hơn. Còn men sữa chua mà mình đang đề cập là một trong những loại men có thành phần lợi khuẩn ưu việt nhất, hỗ trợ hệ tiêu hóa và tăng sức đề kháng rất hiệu quả, cụ thể:

• Lợi khuẩn L. Casei: cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, chống và điều trị chứng tiêu chảy.
• Lợi khuẩn  B. Longum: tăng cường khả năng hấp thu đặc biệt là hấp thu sữa và các chế phẩm từ sữa, giảm lượng nitrate sinh ra trong quá trình tiêu hóa thức ăn.
• Lợi khuẩn  L. Bulgaricus: là nhân tố chính tạo nên một trong hai đặc sản nổi tiếng của nước Bulgaria (sữa chua và hoa hồng), được giới dinh dưỡng và y khoa Âu Mỹ đánh giá rất cao nhờ vai trò tăng cường miễn dịch, kìm hãm sự phát triển của khuẩn gây hại, phòng chống và điều trị các bệnh đường tiêu hóa như tiêu chảy, táo bón..., ngăn ngừa ung thư đường ruột, chống lão hóa...
• Lợi khuẩn  S. Thermophilus: kích thích ăn uống và tăng cường hấp thu dưỡng chất, vitamin.
• Lợi khuẩn L. Acidophilus: tổng hợp vitamin K, vitamin B, sản sinh tác nhân kháng khuẩn và lên men chất xơ, giảm cholesterol trong máu và giải độc.

Mùa hè đến rồi, hãy thường xuyên làm sữa chua Probiotics để con vừa được thưởng thức món ăn ngon, lại vừa có lợi cho sức khỏe.

Tinh dầu

Cũng chừng chục năm rồi, không còn nhớ rõ cái quán cafe nhỏ ấm cúng mà 2 vợ chồng tình cờ bước chân vào trong một tối mùa đông se lạnh, nhưng vẫn giữ được cảm giác khó quên bởi một không gian thơm nồng nàn - cái mùi thơm làm người ta xao xuyến không chịu nổi. Hỏi nhỏ chị chủ, chị ấy bảo rằng: "tinh dầu đấy, chị kết hợp gừng, hoa cam và oải hương".

Mình vốn dĩ không thích cái mùi thơm kiểu "quyến rũ quá đáng" của oải hương hay hồng, vậy mà chỉ cần kết hợp một chút này, một chút kia..., không ngờ lại dễ chịu đến thế.

Hồi còn ra ngoài đi làm, trong phòng làm việc riêng mình luôn để một bộ đèn đốt và vài chai tinh dầu "ruột". SG bốn mùa nắng lại thêm công việc căng thẳng, thích nhất là cái cảm giác lâng lâng khi tinh dầu vỏ cam theo máy lạnh tỏa ra mát rượi cả làn da.

Ở nhà mình ít đốt tinh dầu, bởi lúc nào cũng muốn mở tung cửa để đón gió trời, và muốn hít thở một bầu không khí tự nhiên hơn - kiểu như mùi hương hoa quả thật lan trong gió, thanh khiết và nhẹ nhàng. Nhưng không vì vậy mà thiếu tinh dầu trong nhà, bởi vì ngoài việc tạo hương nó còn được dùng để chăm sóc sức khỏe và sắc đẹp.

Tinh dầu được chiết xuất từ nhiều loại vỏ, hoa, quả khác nhau; công dụng và giá cả từng loại cũng khác nhau. Thậm chí cùng một loại tinh dầu nhưng chất lượng cũng khác nhau tùy nguyên liệu, hãng SX, độ tinh khiết..., từ đó có giá khác nhau. Khi mua tinh dầu, các bạn cần phân biệt rõ các loại sau đây:

1. Tinh dầu thiên nhiên (Essential Oil)

Có lẽ chỉ có loại này mới nên được gọi là tinh dầu. Đây chính là tinh dầu thiên nhiên có tác dụng dược liệu. Tinh dầu nguyên chất không bao giờ tạo cảm giác đau đầu ngay cả khi bạn dí sát mũi mà ngửi. Chỉ có hương liệu hoặc tinh dầu đã qua pha chế (điều này rất phổ biến ở VN) mới gây ức chế thần kinh nếu sử dụng ở liều cao. Cũng chính vì lý do đó mà mình trừ tinh dầu tràm mua ở Huế, các loại tinh dầu khác mình đều mua của nước ngoài, hàng nguyên chất ngửi khác hẳn, thơm đậm và vẫn dịu, không hề gắt. Nguyên tắc chung đối với tinh dầu thiên nhiên nguyên chất là chỉ được dùng ngoài da sau khi đã pha với dầu nền hoặc dùng để xông; tuyệt đối không bôi trực tiếp lên da hoặc uống. Tinh dầu thiên nhiên thường được đựng trong những lọ thủy tinh tối màu (đen, nâu, xanh đậm...) để tránh ôxy hóa bởi ánh sáng.

Một số hãng sản xuất tinh dầu, ngoài loại tinh dầu nguyên chất còn có thêm tinh dầu đã pha với dầu nền theo công thức chuẩn, giúp bạn dễ dàng kết hợp với lotion để massage mà không cần phải "cân đong đo đếm". Pha kiểu này hoàn toàn không giống với hình thức pha cồn để giảm chi phí. 

Một số bạn đam mê đồ uống có lẽ không lạ gì món nước chanh bạc hà mật ong của người Ai Cập. Đây là một thức uống không chỉ ngon mà còn cực kỳ tốt cho sức khỏe và sắc đẹp, lại dễ chế biến. Món này có tác dụng làm đẹp da, chống mụn, tăng sức đề kháng, kích thích tiêu hóa, giữ cơ thể cân đối thon thả và giúp trẻ lâu. Cách làm cũng đơn giản: vài lá bạc hà nghiền nhỏ rồi vắt nước cốt chanh vào, cho thêm nước và mật ong (hoặc đường), trời nóng thì uống lạnh mà trời lạnh thì uống nóng, đều tốt cả. Các bạn Tây thì còn tiện hơn, họ có chai dầu bạc hà (peppermint oil), mỗi lần pha nước chanh mật ong chỉ cần dùng 2 giọt. Mình cũng có một chai này của hãng Vitamin Wolrd, pha nước chanh mật ong uống rất phê. Tuy nhiên, mình dài dòng vậy là để các bạn phân biệt rõ: đây là dầu bạc hà dùng để pha nước uống như một loại thảo dược, không phải tinh dầu bạc hà (peppermint essential oil) - tinh dầu thì chỉ dùng để xông hoặc massage chứ không uống được.

Có hàng trăm loại tinh dầu nhưng chỉ vài chục loại là thông dụng với các tác dụng đặc trưng. Dưới đây là công dụng một số loại phổ biến:

- Oải hương (Lavender): Tác dụng kháng viêm, đẹp da, giảm căng thẳng, trị côn trùng cắn, trị mụn, chống cảm lạnh, chống co thắt, giúp ngủ ngon. Mình không phải là tín đồ của mùi hương lavender nguyên chất, vì mình thích kiểu hương thanh thoát nhẹ nhàng hơn là nồng nàn; nhưng mình rất kết tác dụng chăm sóc da cũng như khả năng phối hợp với các tinh dầu khác của em này. Một tuần vài lần đều đặn trộn 2 giọt oải hương và 1 giọt phong lữ trong vài muỗng yaourt để đắp mặt trong khoảng 15 phút sẽ giúp da sáng mịn khá hiệu quả đó.

- Khuynh diệp (Eucalyptus): Đây là loại tinh dầu khá phổ biến và được áp dụng nhiều trong các biện pháp dược liệu, có tác dụng ngăn ngừa nhiễm trùng, trị ho, giảm đau nhức, đem lại cảm giác tỉnh táo và tăng sự tập trung.

- Cúc La Mã (Chamomile Roman):  tác dụng kháng viêm, giảm đau, giảm căng thẳng, giảm bứt rứt khó chịu cho bé trong thời kỳ mọc răng, kích thích tiêu hóa, hạ sốt (đây là ưu điểm chính của tinh dầu cúc la mã đối với em bé, giúp bé hạ sốt nhẹ nhàng khỏi phải dùng đến thuốc), trị côn trùng cắn, chống cảm lạnh, giúp ngủ ngon. Kết hợp tinh dầu cúc La Mã, oải hương và hoa hồng mỗi thứ 1 giọt để xông mặt hàng tuần thì da mềm đẹp. Tinh dầu cúc La Mã có giá rất cao, nên mình chỉ dùng để massage chăm sóc sức khỏe cho gia đình. Mình mua loại pha sẵn trong dầu jojoba theo công thức chuẩn để dùng với lotion cho tiện.

- Hương thảo (Rosemany): Giảm căng thẳng, đau nhức, các vấn đề về hô hấp; giúp chăm sóc da và tóc, phục hồi tóc hư tổn và ngăn rụng tóc; tăng cường trí nhớ. Cách dùng thông dụng là kết hợp với oải hương và dầu nền để massage khi cơ thể đau nhức, kết hợp với khuynh diệp cho vào nước nóng để tắm chống cảm cúm, cho vài giọt vào dầu gội hoặc lược chải khi tóc khô để chăm sóc tóc. Khi xông phòng, bạn dùng tinh dầu hương thảo, phong lữ và oải hương, mỗi thứ 1-2 giọt sẽ tạo ra một mùi hương rất "phê", đem lại cảm giác nhẹ nhàng và dễ ngủ.

- Bạc hà (Peppermint): Đây là loại tinh dầu xưa thiệt là xưa, và từ cổ chí kim đều công nhận tác dụng dược liệu của nó như: tốt cho hệ tiêu hóa, chữa cảm sốt, thông mũi, mát họng, giảm căng thẳng và mất ngủ, tăng sức đề kháng, giảm căng thẳng, trị gàu và trị côn trùng cắn. Cách dùng thông dụng là nhỏ vài giọt vào nước xông, nước tắm hoặc dầu gội.

- Chanh (Lemon): Tác dụng kháng khuẩn, kháng viêm, chống trầm cảm, ngừa mụn, giải độc, cải thiện trí nhớ, làm đẹp tóc. Cách dùng thông dụng là massage với dầu nền, xông hay nhỏ vào nước tắm.

- Vỏ cam (Orange): Tác dụng giảm căng thẳng, giúp tinh thần sảng khoái, tăng cường hệ miễn dịch, tạo bầu không khí trong lành thơm mát. Nếu dùng để xông phòng thì mình rất kết mùi hương dịu mát của em này. Mỗi buổi tối nhỏ 1-2 giọt tinh dầu vỏ cam vào ly nước nóng rồi đưa lên mũi, miệng hít hà sẽ ngăn ngừa cảm cúm, giúp chăm sóc hệ hô hấp và tinh thần thoải mái, dễ ngủ.

- Hoa cam (Neroli): Mùi hương dịu nhẹ ngọt ngào nhưng cá nhân mình vẫn thích mùi của vỏ cam hơn. Tác dụng chính: làm đẹp da, giảm co thắt trong những ngày khó chịu của chị em, giảm các vết rạn da do tăng cân

- Bưởi (Grapefruit): Tinh dầu này cũng có mùi hương thanh mát rất sảng khoái, dùng xông phòng okie lắm. Gội đầu xong xả tóc bằng nước có pha vài giọt tinh dầu bưởi giúp tóc mềm mại bóng mượt.

- Hoa nhài (Jasmine): Tác dụng chống trầm cảm, kháng khuẩn, hỗ trợ giảm sẹo và rạn da, chống co thắt, khó thở, chuột rút, đem lại cảm giác hưng phấn. Cách dùng thông thường là massage với dầu nền, nhỏ vào nước tắm hay xông phòng.

- Hoa hồng (Rose): Tác dụng chống trầm cảm, tăng hưng phấn, giảm sốt, tăng sức đề kháng, lưu thông máu, giảm đau đầu, giúp làn da tươi sáng và mờ vết thâm. Thường được dùng với dầu nền để massage hoặc pha vào nước tắm, xông mặt giúp làn da mịn màng tươi trẻ; kết hợp tốt với mật ong để chăm sóc da và tóc.

- Phong lữ (Geranium): Được xếp vào một trong năm nàng công chúa nổi tiếng của thế giới tinh dầu, phong lữ đem lại hương thơm sang trọng và ấm áp, giúp tinh thần hưng phấn, giảm căng thẳng, làm lành vết thương, tái tạo tế bào, đẹp da. Dùng vài giọt tinh dầu phong lữ pha vào nước tắm sẽ giúp cơ thể sảng khoái, thư giãn, da dẻ mềm mại.

- Quế (Cinnamon): Tác dụng chống khó tiêu, đầy hơi, cảm lạnh, kích thích hoạt động trí não, tăng sự tỉnh táo.

- Gừng (Ginger): Tác dụng điều trị các chứng bệnh đường hô hấp như ho, cảm cúm, giảm các cơn đau co thắt, chống viêm.

- Sả (Citronnela): Tác dụng khử mùi, diệt khuẩn và chống côn trùng. VN vốn nhiều muỗi, chỉ cần xông phòng bằng tinh dầu sả là muỗi không dám bén mảng lại gần. Pha loãng tinh dầu xức lên vết muỗi cắn cũng giảm đau ngứa.

- Tuyết tùng (Cedarwood): Đây là tinh dầu chiết xuất từ gỗ cây tuyết tùng, mùi hương gỗ rất ấm áp êm dịu giúp tinh thần sảng khoái, cảm giác bình yên. Mùi hương của nó cũng giúp xua đuổi côn trùng. Ngoài ra còn có tác dụng chống gàu, chống nhăn và giảm mỡ. Xông phòng hoặc pha nước tắm với tinh dầu tuyết tùng, oải hương và vỏ cam mỗi thứ một giọt sẽ rất thư giãn.

- Đàn hương (Sandarwood): Tinh dầu này cũng có mùi hương rất dễ thương, giản dị mà sang trọng, giúp tinh thần tỉnh táo, minh mẫn, giảm căng thẳng, cung cấp độ ẩm cho da khô.

- Hương trầm (Frankincense): Giúp cơ thể bớt mệt mỏi, phục hồi và tái tạo da, giúp tĩnh tâm và an thần, giảm stress.

- Tràm trà (Tea Trea):  Công dụng kháng khuẩn và chăm sóc da, trị mụn, trị côn trùng cắn, làm sạch không khí ô nhiễm, ngừa cúm. Dùng vài giọt tinh dầu này cho vào nước xông khi cảm lạnh hoặc vào dầu gội đầu chống gàu rất tốt.

Nhìn chung không nên dùng tinh dầu cho phụ nữ mang thai và bé dưới 1 tuổi, trừ một số loại đặc biệt, VD như tinh dầu tràm (trà) và cúc La Mã được xem là lành tính, có thể dùng cho phụ nữ mang thai và em bé.

Chọn tinh dầu nào tùy thuộc vào sở thích và nhu cầu của từng người. Ở nhà mình thì hầu như luôn có sẵn các tinh dầu thiên nhiên sau: vỏ cam, oải hương, cúc La Mã chiết xuất trong jojoba, sả, phong lữ và tràm.

2. Tinh dầu tạo hương (Fragrance Oil)

Nếu nói cho đúng thì cái này đáng ra phải được gọi là "dầu thơm", nhưng ở VN thì dầu thơm chính là nước hoa theo cách gọi của người miền Nam, còn fragrance oil vẫn được ăn gian là tinh dầu khiến nhiều người dễ nhầm lẫn. Fragrance Oil không phải là tinh dầu thiên nhiên mà là hương liệu nhân tạo có mùi giống với tinh dầu, không có tác dụng trị liệu và chỉ dùng để đốt cho thơm phòng, không dùng để xông hơi, massage hay pha chế mỹ phẩm làm đẹp. Tinh dầu của The Body Shop chính là tinh dầu tạo hương, vì thế cũng dễ hiểu một thương hiệu lớn như TBS nhưng giá 1 lọ tinh dầu chỉ khoảng $8 cho tất cả các mùi, mềm hơn tinh dầu thiên nhiên khá nhiều. Tinh dầu tạo hương thường được đựng trong các chai thủy tinh màu trắng hoặc sáng màu.

Mình ít khi dùng tinh dầu tạo hương, thỉnh thoảng cần thiết thì dùng một vài loại của TBS như gừng, lily...

3. Dầu nền (Base Oil, Carrier Oil)

Đây là dầu có nguồn gốc thực vật chứa nhiều vitamin và khoáng chất, dùng để massage trực tiếp trên da. Tinh dầu thiên nhiên phải pha với dầu nền thì mới dùng để massage được (thông thường 5-10 giọt tinh dầu kết hợp với 20ml dầu nền).

Có rất nhiều dầu thực vật được chế biến thành dầu nền massage để chăm sóc da và tóc, trong đó thông dụng là các loại sau:

• Dầu Jojoba: Dưỡng da rất tốt, dùng an toàn cho mọi đối tượng, giá thành khá cao
• Dầu hạnh nhân (Sweet Almond)
• Dầu hạt nho (Grape Seed)
• Dầu dừa (Coconut)
• Dầu ô liu (Olive)

Dầu hạnh nhân, hạt nho, dừa và ô liu thường có giá mềm hơn dầu Jojoba, cũng dùng để dưỡng da và tóc. Thông thường, trong nhà chỉ cần có 1 chai dầu nền nhưng nên có vài loại tinh dầu thiên nhiên khác nhau để kết hợp và dùng trong những trường hợp cụ thể.

Chậu treo làm duyên cho ban công

Tiếp theo bài Vườn xinh trên ban công, mình viết tiếp một số bài chia sẻ kinh nghiệm về cách chọn chậu, bài trí hoa trên ban công và chọn loại hoa phù hợp. Những bài này mình cũng đã post rải rác trên diễn đàn WTT để chia sẻ với những bạn yêu hoa, mong muốn có một mảnh vườn nhỏ xinh ở ban công nhà mình. Hình ảnh toàn chụp từ năm ngoái đến cách đây mấy tháng, chứ nhà mình bây giờ hiện đang trồng rau toàn tập rồi.

Do đặc điểm của ban công là diện tích khá hạn chế so với sân vườn nên ngoài việc trồng hoa trong bồn thì trồng chậu cũng là một cách để đem thiên nhiên vào nhà mà không đòi hỏi phải đầu tư quá nhiều thời gian và công sức. Trước tiên, mình đề cập đến các loại chậu treo thông dụng.

Chậu treo phù hợp cho những cây thân rủ. Khi treo lên, những nhành lá buông xuống mềm mại và những cánh hoa vươn ra tạo sự yểu điệu quyến rũ riêng. Chậu treo cũng là một giải pháp tiết kiệm không gian nên ngay cả khi bạn chỉ có một diện tích ban công rất nhỏ, bạn vẫn hoàn toàn có thể tạo một "vườn treo Babylon" lãng mạn và duyên dáng cho riêng mình. Có thể dùng loại chậu có dây móc treo giàn, chậu móc lồng lan can hoặc chậu treo tường tùy vào cách bài trí và không gian nhà bạn.

1. Loại có dây và móc bên trên để treo vào thanh ngang hoặc giàn: loại này rất phổ biến, hầu như tiệm hoa kiểng nào cũng có, từ loại rẻ tiền đến loại xịn. Đây là chậu treo khung sắt và xơ dừa:

2. Chậu treo tường, có lỗ để móc dính vào tường: mình đề xuất nên dùng chậu nhựa vì vừa nhẹ vừa sạch, xơ dừa thì dễ thấm nước làm bẩn tường mà chậu sứ thì quá nặng, dễ có nguy cơ rơi vỡ. Mấy chậu này cũng có ở nhiều hàng hoa kiểng nhưng chịu khó săn thì sẽ có chậu đẹp.

3. Chậu có móc để lồng vào lan can, thường là khung chậu sắt và có thể linh động đặt vào đó chậu xơ dừa hay chậu nhựa bên trong. Ở SG có thể mua những chậu này tại Gino hay các hàng hoa kiểng lớn.

Chậu treo phù hợp với các loại cây có thân mềm buông xuống như trầu bà, lan hạt dưa, cúc nữ hoàng, dã yên thảo, dừa cạn rủ... Không nên chọn các loại cây thân đứng, cành vươn cao để trồng chậu treo, vừa bất tiện vừa thiếu thẩm mỹ.

Bài sau mình sẽ viết tiếp về chậu và hoa làm flower box. 

Sơ cứu cho con và dạy con cách sơ cứu

Giữ an toàn cho bản thân và người khác là điều vô cùng cần thiết, vì vậy mình luôn đề cao việc trang bị kiến thức về an toàn. Tuy nhiên, trong cuộc sống đôi khi không thể tránh khỏi sự cố (xui xẻo đâu có trừ ai ra kia chứ), vì vậy mình nghĩ cần phải trang bị kiến thức sơ cứu nữa. Khi chúng ta có con nhỏ, việc sơ cứu cho con khi cơ thể bị tổn thương là chưa đủ, còn phải dạy con cách sơ cứu nữa, bởi vì không phải lúc nào con cũng có ba mẹ hay người lớn ở bên để có thể nhờ cậy.

1. Sơ cứu cho con

Mình không có ý định trình bày kiến thức về sơ cứu trong một bài viết, hơn nữa mình cũng không phải là chuyên gia. Vì vậy, mình nghĩ mỗi gia đình nên có sẵn tài liệu chi tiết về sơ cứu, khi cần là có thể tham khảo. Ngoài ra chúng ta phải nắm vững những kiến thức sơ cứu cơ bản như xử lý thế nào khi con bị sốt,  bị sặc, ngạt thở, phỏng, ngộ độc, chấn thương, trầy xước, bị côn trùng cắn, chảy máu cam... Đây là cuốn sách mình đã mua từ khi sinh con đầu lòng, mình thấy trình bày rất dễ hiểu và cụ thể:

Cuốn "Cẩm nang sơ cấp cứu trẻ em và người lớn" là tài liệu của Hội chữ thập đỏ Anh Quốc, do bác sĩ Nguyễn Lân Đính dịch - có ở hầu hết các hiệu sách hoặc có thể đặt mua qua mạng.

Bên cạnh đó, trong nhà luôn có sẵn bộ dụng cụ sơ cứu, ít nhất phải bao gồm:

- Nhiệt kế, thuốc hạ sốt

- Gạc tiệt trùng, băng dán cá nhân, đồ băng bó

- Kem/thuốc trị phỏng, côn trùng cắn

- Dung dịch sát trùng vết thương

 2. Dạy con ý thức về sự an toàn

Trước khi trang bị cho con kiến thức sơ cứu bản thân, hãy giúp con có ý thức về sự an toàn. Có thể bé còn rất nhỏ, chỉ hơn 1 tuổi thôi, nhưng không phải vì thế mà bé không nhận thức được những điều ba mẹ nói. Có điều bé nhỏ nên hay quên, bất cẩn..., vì vậy phải kiên nhẫn nhắc nhở bé nhiều lần, mưa dầm thấm lâu mà. Mình thấy không ít bé khi bị ngã là lập tức được người lớn chạy tới ôm chầm lấy xuýt xoa, đòi đánh cái bậc thềm, cái bàn cái ghế... vì tội đã làm cho bé đau. Cá nhân mình không ủng hộ cách giải quyết như vậy, vì nó không làm cho bé ý thức được bé sai ở đâu để lần sau còn tránh, chưa kể nó nuôi dưỡng sự vị kỷ và thói quen dựa dẫm trong bé. Thay vào đó, hãy giúp bé đứng dậy và xử lý vết trầy xước, bầm tím... nếu có, đồng thời nhẹ nhàng giải thích cho bé vì sao bé bị đau. Nếu lần sau bé không muốn bị đau nữa thì bé phải biết tránh những sai lầm như vậy. Dưới đây là một số điều cơ bản về an toàn mà theo mình cần phải giúp bé ý thức được:

- Cẩn thận quan sát khi đi đứng và sinh hoạt: biết tránh các chướng ngại vật trên đường đi, biết tránh những chỗ nguy hiểm như nơi có lửa, nước nóng, ống bô xe máy..., biết cẩn thận ở những nơi dễ té ngã như cầu thang, chỗ trơn trượt...

- Biết kiểm tra độ nóng lạnh của đồ ăn thức uống khi chuẩn bị dùng. Chẳng hạn, với một tô cháo nóng, bé cần biết ấy muỗng hớt phần trên cùng và thổi nguội rồi nếm thử, nếu cháo quá nóng thì nên chờ đợi hoặc làm cho nhanh nguội. Dĩ nhiên, khi mẹ nấu cho con thì thường bao giờ cũng bảo đảm đồ ăn của bé có nhiệt độ vừa phải, nhưng những lúc bé đi chơi nhà người khác hoặc đến chỗ lạ thì không phải luôn được như vậy. Mình kể một câu chuyện vui: hồi Anh Thi 3 tuổi mình có đưa bé đi Vũng Tàu chơi với một bà giáo nước ngoài và một cô đồng nghiệp. Tắm biển xong mọi người gọi cháo hàu ăn. Khi 4 tô cháo nghi ngút khói được bưng lên, Anh Thi sợ nóng nên xin thêm một chén nhỏ san ra, rồi vừa múc từng miếng nhỏ vừa thổi nên ăn ngon lành. Bà giáo nước ngoài múc một muỗng ăn vội kêu lên "so hot", đến lượt cô đồng nghiệp cũng múc một muỗng vội dãy ra liền vì nóng, làm bé Thi ngồi cười quá trời.

- Biết kiểm tra hạn sử dụng của các sản phẩm đóng gói. Ví dụ, mỗi lần lấy cho bé một hũ yaourt hay hộp sữa, đừng quên chỉ cho bé cách nhận biết sản phẩm có còn dùng được hay không.

- Biết tránh những khu vực dự đoán có nhiều côn trùng và vật gây hại như muỗi, bọ, rắn rết... Tuyệt đối không được phá tổ ong, trêu chọc chó mèo quá trớn vì chúng có thể gây tổn thương cho mình.

- Không được nghịch điện, lửa, các vật sắc nhọn như dao kéo

- Tuyệt đối không được chạy nhảy chơi đùa ở khu vực gần hồ bơi, sông ngòi... khi không có người lớn đi cùng. Trẻ con khi vui chơi rất dễ sa đà, bất cẩn, nếu chẳng may bị sẩy chân lọt xuống ao hồ thì cực kỳ nguy hiểm, ngay cả với bé biết bơi thì việc xảy ra bất ngờ cũng khiến bé lúng túng không kịp phản ứng và điều đáng tiếc có thể xảy ra trong tích tắc.

Về phần người lớn, phải ghi nhớ luôn tạo một môi trường an toàn cho con trẻ, không để những thứ gây nguy hiểm cho bé trong tầm với, trang bị những đồ dùng đảm bảo an toàn như đồ chặn cửa, bịt ổ điện, bịt góc nhọn, giữ sàn nhà và toilet luôn khô ráo, dẹp hết các chướng ngại vật có thể gây tổn thương cho bé... 

3. Dạy con cách sơ cứu

Khi cơ thể bị thương tổn, cần xử lý vết thương ngay lập tức trước khi đưa đi bệnh viện nếu bị nặng. Rất tiếc là mặc dù trẻ em không phải luôn ở bên ba mẹ và thường xuyên gặp phải những chấn thương nhỏ khi đi lại, chơi đùa, nhưng rất ít bé được dạy cách sơ cứu cho bản thân. Mình thấy có nhiều phương pháp dạy bé sơ cứu một cách đơn giản và hiệu quả:

- Dạy từ tình huống: Khi xem phim hoặc kể chuyện cho bé nghe, hãy đặt ra những "case study" phù hợp với nội dung câu chuyện, bộ phim... để hỏi bé cách giải quyết. Ví dụ: "Cậu bé trên phim làm sao mà ngã vậy con?" "Tại cậu ta chạy nhanh quá và bị vấp vào một khúc gỗ." "Chà, ai mà lại để khúc gỗ giữa đường thế nhỉ, nếu là con bị vậy con có khóc không?" "Khóc chứ, đau quá mà!" "Ừ, nhưng nếu khóc hoài thì cũng có hết đau đâu nhỉ, con phải làm sao để xử lý vết thương đó chứ?" "Con xem có ai quanh đó không con sẽ nhờ giúp." "Đúng rồi, nhưng nhỡ lúc ấy không có ai thì sao? Con phải tự giúp mình chứ!" "Nhưng con không biết làm thế nào." "Dễ lắm, để mẹ chỉ cho con, rồi khi nào có sự cố thì con tự làm cho mình hoặc giúp các bạn khác nhé."

- Dạy từ thực tế: Nếu bé bị thương, hãy sơ cứu cho bé và đồng thời chỉ cho bé cách làm như thế nào luôn. Hãy nói với bé: "Khi nào không có mẹ ở bên thì con làm như vầy nè, hoặc nếu có bạn nào bị thương thì con giúp bạn nhé." Khi bé bị những tổn thương nhẹ, có thể để bé tự xử lý luôn và mẹ quan sát điều chỉnh nếu cần thiết. Ngoài ra dạy bé những cách xử lý đơn giản khi ở nơi thiếu "đồ nghề", ví dụ một bạn lỡ quẹt chân vào ống bô xe máy trước cổng trường, có thể chạy ngay đến vòi nước lạnh để làm dịu vết phỏng, hoặc nếu có sẵn chai nước suối thì lấy ra xử lý ngay.

- Dạy qua trò chơi bác sĩ: Đây là cách học mà chơi cực kỳ hiệu quả. Mẹ và con có thể luân phiên làm bệnh nhân, bác sĩ để chữa cho nhau. Thay vì cho bệnh nhân mắc phải những bệnh hiểm nghèo về tim gan phèo phổi, hãy để họ bị những tổn thương thường gặp như bị đứt tay, chảy máu cam, ong đốt, bầm tím, phỏng ống bô... và cho con thực hành cách sơ cứu luôn. Đừng tiếc vài miếng gạc, keo dán... mà không cho con thực hành ngay trên cơ thể của mình, đồng thời chỉ cho bé biết đâu là kem trị phỏng, trị côn trùng, đâu là bông băng cá nhân... để dùng khi cần nhưng không được lấy ra đùa nghịch.

Ngoài việc dạy con những kiến thức sơ cứu cơ bản, hãy chuẩn bị cho con một bộ "đồ nghề" sơ cứu gọn nhẹ để con có thể mang đi bất cứ nơi đâu. Khi gặp sự cố thì con có thể lấy ra sử dụng hoặc ít nhất là nhờ người khác giúp. Đây là bộ sơ cứu mình chuẩn bị cho con, nó là một chiếc hộp dễ thương bao gồm những vật dụng sơ cứu cơ bản nhất như gạc, băng dán cá nhân, băng khuỷu tay và đầu gối, giấy lau hút nọc côn trùng, kem trị phỏng, thuốc mỡ kháng sinh..., tất cả đều được sản xuất dành riêng cho trẻ nhỏ với thành phần an toàn, món nào cũng nhỏ nhỏ xinh xinh. Với hộp sơ cứu này, con có thể bỏ vào ba lô khi đi chơi thể thao, bỏ vào cặp đi học, bỏ vào xe hơi đi chơi xa - và nó đầy đủ dụng cụ thuốc thang để xử lý những vết thương cơ bản nhất. Đi chơi thể thao nhỡ bị trượt ngã => lấy ra xử liền. Đi học xô đẩy nhau bị va đập => lấy ra xử liền. Đi picnic lỡ bị quẹt ống bô xe máy => lấy ra xử liền. Đi cắm trại lỡ bị côn trùng cắn => lấy ra xử liền. Nói chung rất là tiện.

Việc sơ cứu giúp vết thương chóng hồi phục và tạo điều kiện điều trị vết thương nặng. Dạy con cách sơ cứu là một trong những việc nên làm để con có thể tự lo cho bản thân và những người xung quanh. Mặc dù chúng ta luôn tâm niệm giữ được an toàn là tốt nhất nhưng nếu chẳng may xảy ra sự cố thì việc sơ cứu sẽ giảm thiểu được những hậu quả đáng tiếc trong khả năng có thể. Vì thế, hãy cố gắng giúp con nhận thức điều này từ những điều đơn giản nhất.

Ngon ngon cùng hạt Chia

Hạt Chia là một loại thực phẩm rất tốt cho sức khỏe, và bởi vì nó là thực phẩm nên chúng ta cũng cần thưởng thức, chứ ngày nào cũng dùng mà cứ phải nhắm mắt nhắm mũi nuốt đại cho xong thì hóa ra đang uống thuốc đắng à. Hạt Chia trông giống như hạt é, hạt mè, nếu nếm thử thì thấy chẳng có mùi vị gì, tuy nhiên cũng nhờ đặc điểm này mà có thể trộn hạt Chia vào rất nhiều loại nước uống, yaourt, salad... vẫn không làm thay đổi hương vị gốc của món chính. Trong bài này mình viết rõ hơn về cách sử dụng hạt Chia, cách bảo quản cũng như những "thực đơn" thông dụng để dùng hạt Chia hàng ngày mà không ngán.

Cách dùng và liều dùng

Mỗi ngày dùng 1 đến 2 muỗng cafe hạt Chia trộn vào các món ăn, thức uống sẽ giúp giữ gìn và cải thiện sức khỏe cả về thể lực lẫn trí lực. Cần lưu ý là hạt Chia cũng tạo cảm giác no nên với người cần giảm cân thì nên dùng trước bữa ăn, còn người muốn tăng cân hay trẻ em độ tuổi phát triển thì nên dùng sau bữa ăn để không ảnh hưởng đến khẩu phần.

Nên bảo quản hạt Chia ở nơi khô thoáng, mát mẻ giống như các loại hạt ngũ cốc. Nếu bạn dùng gói lớn, có thể cho vào một lọ lớn để dành, cùng một lọ nhỏ ăn dần và khi nào hết lại cho thêm vào.

Những món ăn, thức uống ngon và bổ dưỡng với hạt Chia

Có rất nhiều cách để trộn hạt Chia hoặc bột Chia vào các món ăn, thức uống. Dưới đây là một số món thông dụng:

1. Yaourt hạt Chia: cho một muỗng hạt Chia vào một hũ yaourt, trộn đều, để khoảng 15 phút và măm măm.

2.  Nước trái cây hạt chia: cho 1 muỗng hạt Chia vào ly nước trái cây như nước táo, bưởi, cam..., khuấy đều, để trong tủ lạnh 15 phút rồi... ực ực.

3. Sinh tố hạt Chia: cho 1-2 muỗng hạt Chia vào ly sinh tố, trộn đều, để 15 phút rồi thêm đá bào và xơi.

4. Cà phê/ca cao hạt Chia: dù uống nóng hay lạnh, bạn đều có thể cho hạt Chia vào món uống yêu thích và để khoảng 15 phút.

5. Yaourt - nước quả hạt Chia: 80ml nước ép hoa quả (táo, lựu, xoài, cam, mơ...) + 1 muỗng súp hạt Chia => chờ 15 phút để tạo gel. Sau đó trộn đều nước gel hạt Chia này với một hũ yaourt trắng, đảm bảo sẽ rất ngon. Đây cũng là một món ngon miệng và bổ dưỡng cho các bé.

Cũng có thể làm gel hạt Chia để sẵn trong tủ lạnh, mỗi lần dùng xúc 2 muỗng trộn vào kem, yaourt, váng sữa..., rất là ngon mà không phải chờ đợi gì. Cách làm rất đơn giản giống như trong clip lấy từ youtube:

6. Bánh hạt Chia: xay hạt Chia (hoặc mua bột hạt Chia) trộn vào hỗn hợp bột mì, trứng, sữa... để làm bánh.

7. Thịt nướng hạt Chia: trộn vài muỗng hạt Chia vào nước sốt ướp thịt và quét lên thịt trước khi nướng.

8. Trứng chiên hạt Chia: trứng + chút rau hẹ hoặc bina thái nhuyễn + 2 muỗng hạt Chia đánh tan đều rồi đem chiên.

9. Súp hạt Chia: cho 2-3 muỗng hạt chia vào các loại súp vừa nấu.

10. Salad hạt Chia: trộn 2-3 muỗng hạt Chia vào món salad và đảo đều.

Hạt Chia có lợi cho nhiều đối tượng: người già, người có bệnh lý tiểu đường hoặc tim mạch, phụ nữ có thai và cho con bú, trẻ em, người lao động nặng về thể lực và trí lực... Cũng có thể trộn hạt Chia vào thức ăn của bé, nếu bé không quen ăn thô thì có thể xay hạt Chia hoặc mua sẵn bột Chia.

Các bạn có thể tham khảo nhiều món ngon với hạt Chia khác (có sẵn công thức chế biến rất dễ hiểu) ở trang: http://www.chiaseedrecipes.com.

Phân biệt hạt Chia với hạt é

Hạt Chia rất giống với hạt é nhưng không phải là hạt é, hoàn toàn có thể phân biệt bằng mắt thường. Mình lấy ảnh hạt Chia và hạt é từ wikipedia để các bạn tham khảo:

Hạt Chia và hạt é đều là những loại hạt có lợi cho sức khỏe. Hạt Chia có nguồn gốc từ Nam Mỹ, ưu điểm là giàu omega 3, canxi, protein, chất xơ cũng như các khoáng chất có lợi khác; do đó có tác dụng phát triển não bộ, chống lão hóa, tăng cường thể lực và sức đề kháng, hạn chế bệnh tim mạch và tiểu đường, chống béo phì, lợi sữa, phục hồi sức khỏe sau chấn thương...

Hạt é (tên tiếng Anh là basil seeds) có nguồn gốc châu Á, tính hàn, có tác dụng thanh nhiệt, nhuận trường, chống viêm, lợi cổ họng. Trong y học cổ truyền, hạt é được dùng để chữa ho khan, đau họng, nhức răng, mụn nhọt... Mùa hè uống nước hạt é rất mát và có tác dụng giải nhiệt.

Hạt CHIA - thuốc bổ từ thiên nhiên

Có lẽ rất nhiều bạn vẫn còn lạ lẫm với cái tên CHIA - một loại hạt có hình thức giống như hạt é, hạt mè và có nguồn gốc từ Nam Mỹ. Hiện nay, hạt Chia được giới y học và dinh dưỡng học xếp loại là một trong những thực phẩm giá trị bậc nhất cho sức khỏe con người, với các đặc điểm nổi trội là giàu omega 3 và canxi cũng như các vitamin và khoáng chất có lợi khác. Hạt Chia là một loại thực phẩm, được hấp thụ vào cơ thể người qua con đường ăn uống tự nhiên, rất dễ chế biến cùng nhiều món ăn, thức uống. Với các tác dụng phát triển não bộ, chống lão hóa, tăng cường thể lực và sức đề kháng, hạn chế bệnh tim mạch và tiểu đường, chống béo phì, lợi sữa, phục hồi sức khỏe sau chấn thương..., hạt Chia phù hợp với nhiều đối tượng như trẻ em đang độ tuổi phát triển, người già, người bệnh, phụ nữ có thai hoặc cho con bú, và cả người bình thường.

Tìm hiểu về hạt Chia

Chia là một loại thảo mộc đã được tìm ra từ cả ngàn năm trước ở nền văn minh Aztec, Maya và được dùng làm thực phẩm cho các chiến sĩ trước khi ra trận. Chỉ cần ăn một nắm hạt Chia là đủ sức đi bộ hàng chục cây số. Tuy nhiên, loại hạt này vẫn chưa được phổ biến rộng rãi cho đến khi xảy ra một sự kiện lạ lùng năm 1994. Đó là thời điểm diễn ra cuộc chạy đua siêu maraton Leadville 100 tại vùng núi cao nhất ở tiểu bang Colorano, và có 5 thổ dân da đỏ thuộc bộ lạc Tarahumara được mời ngẫu nhiên để tăng phần hấp dẫn của cuộc thi. Kết quả là trong 5 người về đầu cuộc thi cam go này thì có đến 3 thổ dân Tarahumara, và người về nhất là một thổ dân đã 55 tuổi trong khi siêu lực sĩ Ann Treason vốn là tay vơ vét các giải thưởng lớn nhất từ trước đến nay với sự huấn luyện chuyên nghiệp và chế độ bồi dưỡng hoàn hảo chỉ về nhì. Giới phóng viên và khoa học bắt đầu lao vào tìm hiểu chế độ ăn uống của các thổ dân này thì khám phá ra một loại thực phẩm kỳ diệu là hạt Chia. Từ đó, hạt Chia được đem về "soi xét" dưới con mắt của các nhà y học và dinh dưỡng học thì phát hiện ra những lợi điểm sau đây:

- Nhiều omega 3 hơn cá hồi 700%

- Nhiều canxi hơn sữa 500%

- Nhiều magiê hơn bông cải xanh 1400%

- Nhiều protein hơn đậu tây 500%

- Nhiều selen hơn hạt lanh 300%

- Nhiều sắt hơn rau bina 200%

- Nhiều photpho hơn sữa 800%

- Rất giàu chất xơ và kali

Qua nghiên cứu và thử nghiệm, hạt Chia được phát hiện có các lợi ích sau:

- Tăng cường trí não, rất tốt cho trẻ em và người già trong việc phát triển trí tuệ và tăng trí nhớ.

- Tăng cường thể lực và sức đề kháng, giúp các bắp thịt và mô trở nên cứng cáp, mạnh mẽ và săn chắc, rất tốt cho những người lao động mệt mỏi và thường xuyên luyện tập, vận động với cường độ cao.

- Chống lão hóa, bảo vệ làn da khỏe đẹp, chống béo phì, rất tốt cho phụ nữ trong việc gìn giữ nét thanh xuân.

- Ổn định được lượng đường trong cơ thể, rất tốt cho những người bị tiểu đường.

- Phòng chống các bệnh về tim mạch, tốt cho mọi đối tượng

- Lợi sữa, tốt cho phụ nữ có thai và cho con bú

- Dễ tiêu hóa và hấp thu, chống táo bón

- Chống viêm, giảm mệt mỏi, phục hồi thể lực sau bệnh và chấn thương 

Dùng hạt Chia thường xuyên giúp cơ thể khỏe mạnh, nhiều sinh lực, tăng khả năng tập trung, tinh thần minh mẫn và sảng khoái, tan biến mệt mỏi. Đạm protein từ hạt Chia có nhiều và dễ tiêu hơn từ thịt nên nó còn là một loại thực phẩm giàu dinh dưỡng.

Cách dùng hạt Chia

Hạt Chia rất dễ sử dụng, có thể trộn vào yaourt, sữa, salad, sinh tố hay bất kỳ loại nước trái cây nào. Cũng có thể dùng hạt Chia để làm bánh, trộn vào các món súp... Khi gặp nước, hạt Chia sẽ tạo thành một lớp gel mềm mại. Nó không có mùi vị gì cả nên trộn vào đâu cũng được, không sợ làm thay đổi hương vị gốc. Liều dùng thông thường cho mỗi người là 1-2 muỗng cà phê mỗi ngày (tương đương 10-20g). Đối với người cần giảm cân, nên dùng hạt Chia trước bữa ăn sẽ tạo cảm giác no. Đối với người đang có nhu cầu phát triển thì tốt nhất nên dùng sau bữa ăn sáng. Với trẻ em, một ly yaourt/ sinh tố/ sữa/ nước trái cây... trộn một muỗng hạt Chia sau bữa ăn sáng mỗi ngày vừa giúp các bé tăng cường thể lực và sức đề kháng, vừa kích thích phát triển não bộ và tăng độ tập trung.

Kỳ sau mình sẽ giới thiệu những món ăn, thức uống ngon, bổ, dễ làm với sự kết hợp của hạt Chia. Các bạn xem thêm bài: Ngon ngon cùng hạt chia.

Ở nhà mình thường dùng hạt chia Spectrum hoặc Healthworks nhập từ Mỹ.

 

Vitamin cho gia đình

Hẳn là ai cũng biết vitamin đóng vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe và tăng cường sức đề kháng, đặc biệt đối với trẻ nhỏ đang trong độ tuổi phát triển. Tuy nhiên, không phải ai cũng có chế độ ăn uống hợp lý đáp ứng lượng vitamin cần thiết cho cơ thể, nhất là trong thời buổi thức ăn công nghiệp đang hiện diện ngày càng nhiều trong mỗi gia đình. Trong bài viết này, mình đề cập một số tác dụng của vitamin và khoáng chất cũng như các cách bổ sung vitamin và khoáng chất cho gia đình.

- Vitamin A: Có tác dụng làm đẹp da, tăng cường thị lực, hạn chế bệnh truyền nhiễm; có nhiều trong bơ sữa, trứng, cà rốt, bí đỏ, khoai tây...

- Vitamin B: Có tác dụng ổn định thần kinh và tuần hoàn máu; có nhiều trong bơ sữa, trứng, thịt bò, thịt gà, đậu nành...

- Vitamin C: Có tác dụng làm đẹp da, tái tạo tế bào và tăng cường sức đề kháng; có nhiều trong các trái cây chua như cam, chanh, quýt, bưởi, dưa hấu, kiwi, cà chua, bông cải xanh...

- Vitamin D: Có tác dụng giúp cơ thể hấp thụ canxi, chống còi xương; có nhiều trong các sản phẩm từ sữa. Đặc biệt chế độ phơi nắng hàng ngày giúp cơ thể tổng hợp vitamin D hiệu quả.

- Vitamin E: Có tác dụng ngăn ngừa lão hóa, đẹp da, đẹp tóc, ngăn ngừa ung thư và bệnh tim mạch, tăng cường hệ miễn dịch; có nhiều trong quả gấc, dầu thực vật, các loại hạt có dầu, rau dền, su hào...

- Canxi: Có tác dụng làm chắc răng, khỏe xương; có nhiều trong sữa, yaourt, phô mai, hải sản.

- Sắt: Có tác dụng hình thành và tái tạo tế bào máu, đặc biệt quan trọng đối với bé gái ở tuổi dậy thì, phụ nữ tuổi sinh sản; có nhiều trong thịt bò, các loại thịt đỏ, đậu...

- Kẽm: Có tác dụng tăng cường hệ miễn dịch, chống viêm nhiễm; có nhiều trong hàu, tôm cua, rau chân vịt...

Cách hấp thụ vitamin và khoáng chất đơn giản và hiệu quả nhất là có một chế độ dinh dưỡng hợp lý, kết hợp với tiếp xúc ánh nắng ban mai mỗi ngày. Dưới đây là mô hình tháp dinh dưỡng lấy từ trang viendinhduong.vn:

Thiếu vitamin ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe và thừa vitamin cũng vậy. Nếu đảm bảo một chế độ dinh dưỡng hợp lý thì không cần dùng thêm là các loại thuốc bổ sung vitamin và khoáng chất nữa. Tuy nhiên, với điều kiện công việc và sinh hoạt còn nhiều hạn chế (rất nhiều gia đình chỉ ăn một bữa ở nhà, những bữa ăn qua quýt tại nơi làm việc ít khi đạt yêu cầu dinh dưỡng) nên không phải lúc nào chúng ta cũng có được một thực đơn cân đối và giàu dưỡng chất. Lúc này, việc bổ sung vitamin và khoáng chất qua con đường thuốc bổ là một cách khá nhanh gọn và hiệu quả. Tuy nhiên, cũng nên lưu ý rằng: thuốc bổ chỉ trợ giúp chúng ta bổ sung phần thiếu, không thể thay thế cho một chế độ ăn lành mạnh.

Dưới đây là một số loại thuốc bổ sung vitamin và khoáng chất mà mình dùng cho gia đình (chỉ có tính tham khảo). Trên thị trường có rất nhiều loại thuốc với chức năng và thành phần tương tự nhau, các bạn có thể chọn cho mình nhãn hiệu phù hợp với gia đình theo hướng dẫn của bác sĩ, nhớ lưu ý thành phần thuốc, nhãn hiệu uy tín và hạn sử dụng.

Bé dưới 6 tháng tuổi:

Ở độ tuổi này, nếu bé được bú mẹ hoàn toàn và mẹ có chế độ ăn giàu dinh dưỡng, bé được phơi nắng hàng ngày, chỉ số phát triển tốt thì không cần bổ sung thứ thuốc bổ nào cả. Tuy nhiên, nhiều bé sinh vào mùa đông hoặc không có điều kiện phơi nắng thì nên bổ sung vitamin D để chống còi xương. Có thể dùng thuốc bổ sung vitamin D dạng nước của hãng Mead Johnson (Mỹ), sản xuất tại Canada, uống mỗi ngày 1ml. Ở Việt Nam thì các bác sĩ hay kê Aquadetrim của Ba Lan, uống mỗi ngày 2 giọt.

Lưu ý rằng vitamin D giúp hấp thụ canxi chứ không thay thế được canxi, do đó mẹ cũng nên ăn các thức ăn giàu canxi để có nguồn sữa mẹ tốt. Nếu bé có triệu chứng thiếu canxi như khó ngủ, đổ mồ hôi, rụng tóc hình vành khăn... thì bác sĩ sẽ cho bé uống bổ sung thêm canxi.

Bé 6 tháng đến 4 tuổi:

Bé vẫn cần được phơi nắng hàng ngày. Ở tuổi này bé đã dùng nhiều loại thức ăn ngoài sữa nên việc bổ sung vitamin và khoáng chất cho bé đơn giản hơn. Hãy chuẩn bị cho bé một thực đơn cân đối, đầy đủ thành phần dinh dưỡng, nhiều rau xanh, ăn hoặc uống nước trái cây hàng ngày. Những loại trái cây rất tốt cho sức khỏe của bé là quả bơ, đu đủ, chuối, dưa hấu, cam, kiwi, táo... Mình cho Kitty dùng thêm Poly Vi Sol with iron của Enfami - Mead Johnson với liều dùng được đề nghị cho bé từ sơ sinh đến 4 tuổi là 1ml mỗi ngày. Đây là thuốc bổ sung 9 loại vitamin và khoáng chất, đặc biệt tăng cường thêm chất sắt rất cần thiết cho giai đoạn phát triển mạnh của bé.

Nếu bé không thích thuốc dạng nước thì có thể dùng dạng bột, loại mutivitamin này hương vị thơm ngon, dễ trộn vào sữa hoặc thức ăn dặm cho bé:

Bé cũng cần bổ sung thêm DHA tốt cho trí não. Đây là DHA dạng uống dùng cho bé sơ sinh (dưới 1 tuổi), liều dùng tùy theo cân nặng. Trên 1 tuổi thì cũng dùng nhãn này nhưng loại khác. Với bé đang trong thời kỳ bú mẹ thì mình nghĩ không cần vì sữa mẹ đã giàu DHA rồi, nhưng bé bú sữa công thức thì nên bổ sung.

Bé 4 tuổi trở lên:

Ở tuổi này có thể cho bé dùng mutivimin dạng kẹo dẻo và nên chọn một hãng uy tín. Khá nhiều người chọn bộ thuốc bổ của ChildLife (dùng từ 6 tháng đến 12 tuổi), chủ yếu là loại: bổ sung vitamin và khoáng chất, bổ sung canxi, tăng cường sức đề kháng. Còn mình thì chọn Gummy Bear Essentials của Rainbow Light theo sự hướng dẫn của bạn mình là bác sĩ nhi. Về việc bổ sung DHA thì mình không dùng thuốc nữa mà cho bé ăn hạt CHIA cùng cả gia đình. Đây là loại hạt rất tốt cho sức khỏe, hàm lượng omega 3 còn cao hơn cá hồi, xuất xứ từ Nam Mỹ và hiện nay rất được các bạn Tây ưa chuộng vì nhiều lợi ích của nó. Nó là thực phẩm, đi vào cơ thể con người theo con đường ăn uống tự nhiên, mà lại có rất nhiều cách chế biến cùng đồ ăn thức uống nữa. Cách đơn giản gọn nhẹ nhất là mỗi ngày trộn một muỗng cafe hạt Chia vào yaourt hoặc ly nước ép trái cây cho bé dùng sau bữa ăn sáng. Mình sẽ viết một bài riêng về loại hạt Chia này - cả công dụng và những cách chế biến thông dụng.

Khi bé bước vào tuổi dậy thì, nên chọn những loại phù hợp theo giai đoạn phát triển và theo giới tính. One A Day có loại thuốc bổ cho teen, nam và nữ riêng. Cháu gái mình xài loại này:

Các thành viên khác:

Các thành viên khác trong gia đình nếu có nhu cầu bổ sung vitamin và khoáng chất có thể dùng Centrum hoặc One A Day, cả hai đều là những nhãn thuốc nổi tiếng ở Mỹ, có loại riêng cho từng giới và từng độ tuổi. Nhà mình thì dùng Centrum.

Thông thường, chúng ta bổ sung vitamin và khoáng chất để hỗ trợ cho một chế độ dinh dưỡng chưa toàn vẹn chứ đừng lạm dụng, và luôn phải hỏi ý kiến bác sĩ nếu dùng liều cao. Việc dư thừa vitamin hoàn toàn không tốt cho sức khỏe, đặc biệt là vitamin A và D nếu thừa sẽ tích lũy trong cơ thể gây hậu quả về lâu dài. Khi dùng thuốc bổ multivitamin cho bé, nên để ý liều dùng mỗi ngày không được quá 5.000 IU vitamin A và 400 IU vitamin D. Thông tin này thường được ghi rõ trong phần hướng dẫn sử dụng thuốc.

Tự làm earthbox

Không ít các bạn Tây sống trong những căn hộ có ban công nhỏ đã thỏa mãn thú vui làm nông dân thành thị bằng cách trồng rau trong những cái chậu kín mà họ gọi là earthbox. Trước khi giải thích earthbox là gì, mời các bạn xem một clip trên youtube để thấy nó thực sự đơn giản và thú vị như thế nào.

Earthbox, nói nôm na theo nghĩa đen là một cái "hộp đất". Gọi là hộp vì nhìn chung nó kín 4 bề. Ở VN chưa quen với khái niệm earthbox thì thường băn khoăn sợ cây úng, cây bí..., chứ nếu trồng cây theo kiểu earthbox đúng chuẩn thì cây phát triển rất tốt và lại còn tiết kiệm sức lao động nữa - rất hợp với những người bận rộn nhưng lại muốn có rau xanh trong nhà. Một earthbox thường bao gồm:

- Chậu không có lỗ thoát ở đáy mà có lưới nhựa cách đáy 2-3cm, ngăn cách đất và nước đồng thời giúp nước thẩm thấu ngược nuôi rễ cây.

- Ống dẫn đưa nước xuống đáy chậu

- Màng phủ

Cách trồng như thế nào thì trong đoạn clip đã trình bày khá rõ, mình không nói thêm nữa, chỉ lưu ý một chút: nếu trồng cây có sẵn thì bọc màng phủ trước (hoặc sau cũng được nếu rạch khéo), nếu gieo hạt thì bọc sau, nghĩa là sẽ che cả cây con luôn, và như vậy thì trên màng phủ cũng nên rạch vài chỗ để lấy khí.

Một bộ earthbox tương tự như trong clip ở Amazon bán khoảng 50-60 USD, ưu điểm là bạn có sẵn xài luôn nhưng nhược điểm là nó quá tốn kém, vì giá chừng đó thêm phí vận chuyển về VN nữa coi bộ cũng nhiều tiền. Nhân mình được người bạn tặng vài cái chậu không có lỗ thoát và có sẵn lưới nhựa, anh xã mình tự chế luôn cái earthbox cho mình. Mình không nịnh đâu nha, nhưng cái earthbox của xã được mình đánh giá khách quan là "ngon rẻ bổ đẹp" và thông minh hơn cái earthbox thông thường ở chỗ có ống nhựa bắt vào lỗ khoan bên thành chậu phía dưới để biết tình trạng nước trong chậu. Chứ nếu nó kín mít hết thì làm sao mình biết được chừng nào hết nước mà chế thêm vào, hoặc lỡ lại rót quá tay làm cây úng luôn ấy chứ.

Ống dẫn tự mua, tự cưa và đục khoét lưới chậu để cắm vào

Ống dẫn nhỏ cắm vào lỗ khoan để theo dõi tình trạng nước

Màng bọc bảo vệ rễ cây

Cà chua cherry gieo hạt vài ngày đã lên thế này đây (mình bỏ màng để chụp hình)

Kệ để chậu xã đặt làm phục vụ nhu cầu rau xanh của vợ

Kệ để chậu nhìn chính diện
(bây giờ chỉ mới gieo hạt hoặc chưa dùng hết nên còn
trống vắng lắm, khi nào có rau phủ xanh sẽ đẹp hơn)

Nói thêm về màng phủ: bên Tây khí hậu lạnh nên họ thường dùng màng đen để tăng bức xạ nhiệt, còn ở VN mình nghĩ nên dùng màng sáng màu và thậm chí có thể hấp thụ ánh sáng nếu ươm cây con. Màng phủ có tác dụng chống bay hơi nước (hơi nước đọng lại dưới màng sẽ rơi xuống cây - hình thành một "hệ thống" phun sương tự nhiên), đồng thời bảo vệ cây khỏi cỏ dại, côn trùng hay loài gặm nhấm xâm hại.

Xã nói đùa rằng, vì em cho con ăn dặm theo phương pháp Baby Led Weaning (cho bé tự quyết định và tự xử lý lấy bữa ăn của mình), nên anh cũng trồng cây theo kiểu "tự dưỡng", hehe. Với một earthbox như thế này, thường thì 5-7 ngày mình mới phải tưới một lần, vào những hôm trời quá nực thì 2-3 ngày lại tưới (cái ống nho nhỏ bên thành chậu nó "bảo" thế).

Người ta nói rằng, khi chúng ta còn trẻ, chúng ta sống trong những căn nhà nhỏ và có quá nhiều lo toan: công việc, con cái, chơi bời và cả nợ nần..., rồi chuyện hôm nay giá xăng lên bao nhiêu đến chuyện chính trường thế giới... Chúng ta mơ ước một căn nhà rộng hơn, có vườn tược hẳn hoi, và có thời gian để chăm lo cho các thú vui của mình. Khi chúng ta đã già, chúng ta có những thứ đó thì lại không còn nhiều sức lực. Vậy thì không có cớ gì ngay từ bây giờ, trong căn nhà nhỏ không có vườn, chúng ta lại bỏ lỡ cơ hội tạo cho mình một không gian xanh và sạch mà không tốn nhiều thời gian và công sức - nói như một thông điệp của Sunsilk: "Sống là không chờ đợi".